Generations & De Jong

Teamgerichte professionalisering

Teamgerichte professionalisering in het onderwijs: wat is het?

Teamgerichte professionalisering betekent dat onderwijsprofessionals niet alleen individueel werken aan hun ontwikkeling, maar dit doen binnen hun eigen team met gedeelde verantwoordelijkheid. In zulke teams werken leraren samen aan praktijkvraagstukken, vanaf casusbesprekingen tot gezamenlijke curriculumontwikkeling. Dit creëert een reflectieve leercultuur waarin praktijkervaringen centraal staan, en waarin ieder lid bijdraagt vanuit zijn of haar ervaring en kwaliteiten.

‘Een hogere vorm van team-efficacy is vooral het samenwerken bij het verbeteren van onderwijs, elke dag weer‘
– Bert Wienen, Van individueel naar inclusief onderwijs

1. Wat gaat er vaak mis?

Gebrek aan teamgevoel en samenwerking

  • Hoge uitstroom
  • Collectief handelingsvermogen ontbreekt
  • Burn-out en werkdruk

Wat betekent dit voor jouw school?

  • Docenten voelen zich onvoldoende gesteund, de werkdruk loopt op, motivatie neemt af.
  • Samenhang ontbreekt: ieder werkt zijn vak afzonderlijk, waardoor samenwerking en innovatie stokt.
  • Hoge ziekteverzuimpercentages en uitstroom van bevlogen professionals (hoewel precieze landelijke cijfers ontbreken, is dit in menig school herkenbaar).

2. Waar kunnen we aan werken?

Drie concrete focusgebieden

1. Samen leren en reflecteren

  • Ruimte maken om samen te kijken naar casussen uit de klas.
  • Intervisie, peer-observaties en feedbackcultuur versterken.
  • Van losse ervaringen naar een gezamenlijke leercultuur.

2. Gedeelde verantwoordelijkheid & rolverdeling

  • Taken en verantwoordelijkheden verdelen op basis van kwaliteiten.
  • Samen verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling van een klas of leerjaar.
  • Minder versnippering, meer continuïteit en consistentie voor leerlingen.

3. Praktische toepassing & borging

  • Gezamenlijk ontwikkelde afspraken vertalen naar de dagelijkse praktijk.
  • Concreet materiaal, werkvormen en aanpakken samen uitwerken.
  • Regelmatig evalueren: wat werkt, wat moet bijgestuurd worden?

Casus: Samenwerken rond gedragsproblematiek

In een groep vertonen meerdere leerlingen of studenten storend gedrag: roepen door de klas, weigeren opdrachten te maken, uitdagen van de docent. Iedere docent gaat hier op zijn eigen manier mee om: streng straffen, sussen of vermijden. Leerlingen merken dit verschil en spelen erop in. Het gevolg: onrust, frustratie en een gevoel van machteloosheid.

1. Samen leren & reflecteren

Het team bespreekt de casus in intervisie: welke patronen en triggers zijn er? Via peer-observaties zien docenten elkaars aanpak en geven ze constructieve feedback.

🎯 Resultaat: meer inzicht en gezamenlijke taal.

2. Gedeelde verantwoordelijkheid & rolverdeling

Het team spreekt gezamenlijke regels af en verdeelt taken: oudercontact, registraties en bewaken van afspraken. Mentoren en vakdocenten trekken samen op zodat de leerling altijd dezelfde lijn ervaart.

🎯 Resultaat: voorspelbaarheid en minder willekeur.

3. Praktische toepassing & borging

Docenten oefenen met gespreksvaardigheden, stellen gezamenlijke gedragsregels op en evalueren elke zes weken wat wel of niet werkt.

🎯 Resultaat: rustiger klassen en meer grip voor docenten.

Onderzoek (Van der Hilst, 2019; Voion, 2022) laat zien dat consistentie, samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid cruciaal zijn om werkdruk te verlagen en effectiviteit te vergroten.

3. Ondersteunende cijfers en inzichten

  • Uitstroom en samenwerking: Een kwart van de jonge docenten verlaat binnen vijf jaar het onderwijs, vaak door gebrek aan steun en samenwerking (NOS, 2023). Ook onderzoek in het mbo laat zien dat docententeams moeite hebben om gezamenlijk te handelen, waardoor het collectieve teamgevoel verzwakt (Hogeschool van Amsterdam, 2023).
  • Burn-out en werkdruk: In het voortgezet onderwijs heeft bijna een derde van de leraren last van burn-outklachten, aanzienlijk hoger dan in andere sectoren (TNO, 2019).
  • Teampraktijken en werkgeluk: Een vragenlijststudie in het primair onderwijs laat zien dat een gebrek aan taakdifferentiatie en waardering binnen teams samenhangt met hogere werkdruk en lagere werktevredenheid (PO-Raad & Wageningen University & Research, 2018).
  • Collectieve zelfeffectiviteit: Onderzoek naar Collective Teacher Efficacy laat zien dat het geloof in het teamvermogen, meer dan individuele bekwaamheden, bepalend is voor leerresultaten (Gelijkekansenindeklas.nl, z.d.).

Deze inzichten onderstrepen dat teamgerichte professionalisering geen luxe is, maar een essentieel fundament voor duurzame leer- en werkcultuur.